พละ 5: กำลังที่ทำให้จิตเข้มแข็ง

พละ 5 (ปัญจพละ) คือกำลัง 5 ประการที่ทำให้จิตเข้มแข็ง ไม่หวั่นไหว สามารถต้านทานกิเลสและอุปสรรคได้

1. สัทธาพละ — กำลังแห่งศรัทธา

ความเชื่อมั่นในพระรัตนตรัย ในกฎแห่งกรรม ในหลักธรรม ศรัทธาไม่ใช่ความงมงาย แต่คือความมั่นใจที่เกิดจากการพิจารณาด้วยเหตุผล

ศรัทธาเป็นจุดเริ่มต้น เหมือนคนที่เชื่อว่าฝั่งตรงข้ามมีจริง จึงยอมลงเรือข้ามแม่น้ำ

2. วิริยพละ — กำลังแห่งความเพียร

ความพากเพียรอย่างไม่ท้อถอย เมื่อมีศรัทธาแล้วก็ต้องลงมือทำ ไม่ใช่แค่เชื่อแล้วนั่งรอ

ความเพียรที่ดีต้อง "พอดี" ไม่ตึงเกินไป ไม่หย่อนเกินไป เหมือนสายพิณที่ต้องขึงให้พอดี

3. สติพละ — กำลังแห่งสติ

สติคือการระลึกรู้ รู้ตัวว่ากำลังทำอะไร คิดอะไร รู้สึกอย่างไร สติเป็นตัวรักษาสมดุลของพละทั้ง 5

สติเปรียบเสมือนคนเฝ้าประตู คอยดูว่าใครเข้ามาในจิต เป็นกุศลหรืออกุศล

4. สมาธิพละ — กำลังแห่งสมาธิ

จิตที่ตั้งมั่น ไม่แกว่งไกว ไม่ซัดส่ายไปตามอารมณ์ สมาธิทำให้จิตมีพลัง เหมือนน้ำที่ไหลรวมทางเดียวย่อมแรงกว่าน้ำที่แตกซ่าน

5. ปัญญาพละ — กำลังแห่งปัญญา

ปัญญาที่เห็นสิ่งต่างๆ ตามความเป็นจริง เห็นไตรลักษณ์ เห็นเหตุปัจจัย ปัญญาเป็นตัวตัดสินขั้นสุดท้าย

ความสมดุลของพละ 5

• ศรัทธา ต้องคู่กับ ปัญญา — ศรัทธามากไปไม่มีปัญญาจะงมงาย ปัญญามากไปไม่มีศรัทธาจะเจ้าเล่ห์
• วิริยะ ต้องคู่กับ สมาธิ — เพียรมากไปจะฟุ้งซ่าน สมาธิมากไปจะเฉื่อยชา
• สติ อยู่ตรงกลาง คอยรักษาสมดุลทุกอย่าง — สติจึงต้องมีเสมอ ไม่มีคำว่ามากเกินไป