กาลามสูตร: อย่าเชื่อเพราะครูบาอาจารย์สอน

สี่ทุ่มกว่า มือถือสั่นขึ้นมาอีกครั้ง

เป็นข้อความจากแม่ ส่งคลิปเสียงเทศน์มาให้ฟัง พระในคลิปพูดเรื่องกรรมเก่าชาติที่แล้ว บอกว่าใครทำแบบนี้ชาติหน้าจะเกิดเป็นแบบนั้น แม่พิมพ์ต่อท้ายมาว่า "ลูกต้องฟังนะ พระท่านเรียนมาเยอะ ท่านสอนอย่างนี้มาแต่ไหนแต่ไร"

เรากดฟังคลิปจนจบ แล้วก็นั่งเงียบอยู่กับมือถือ

ไม่ใช่ว่าเราไม่เชื่อเรื่องกรรม แต่บางจุดในคลิปนั้นฟังแล้วรู้สึกแปลกๆ เหมือนเอาความกลัวมาขู่มากกว่าจะสอนให้เข้าใจ เราอยากพิมพ์กลับไปหาแม่ว่า "หนูว่ามันไม่ใช่แบบนั้นหมดหรอกนะ" แต่พิมพ์ไปได้ครึ่งประโยคก็ลบทิ้ง

เพราะในหัวมีเสียงหนึ่งดังขึ้นมาทันที เสียงที่บอกว่า ใครเป็นเราถึงจะกล้าไปแย้งคำสอนของพระ

เสียงในหัวที่บอกว่าเราไม่มีสิทธิ์สงสัย

เรื่องแบบนี้ไม่ได้เกิดแค่กับแม่กับลูก

เราเคยเลื่อนดูคลิปธรรมะในยูทูบ แล้วเจอพระรูปหนึ่งบอกให้ทำแบบหนึ่ง อีกวันเลื่อนไปเจอพระอีกรูปบอกให้ทำอีกแบบ ตรงกันข้ามกันเลย ทั้งสองรูปพูดด้วยน้ำเสียงมั่นใจพอกัน ทั้งคู่มีคนกดไลก์เป็นหมื่น

หรือบางทีเป็นหมอดู คนหนึ่งบอกว่าปีนี้ห้ามทำสิ่งนี้ อีกคนบอกว่าต้องรีบทำสิ่งนี้ก่อนสิ้นปี

เราฟังแล้วก็อยากทำตามให้ถูก แต่ยิ่งฟังหลายที่ยิ่งงง

สิ่งที่หนักกว่าความงงคือความรู้สึกผิด ทุกครั้งที่เราคิดสงสัยคำสอนใคร จะมีความรู้สึกแทรกขึ้นมาเบาๆ ว่าเรากำลังจะบาป กำลังจะลบหลู่ กำลังจะเป็นคนไม่มีสัมมาคารวะ

ทั้งที่ในใจลึกๆ เราแค่อยากรู้ว่าอะไรจริง

เราไม่ได้อยากเถียงใคร เราแค่อยากมีที่ยืนสักที่หนึ่ง ที่ไม่ต้องเลือกระหว่างการเชื่อทุกอย่างที่คนบอก กับการเป็นคนที่ไม่เคารพอะไรเลย

ชาวกาลามะที่ไม่รู้จะเชื่อใคร

เรื่องนี้พระพุทธเจ้าเคยเจอมาก่อน และมีคนกลุ่มหนึ่งเคยรู้สึกแบบเราเป๊ะๆ

คนกลุ่มนั้นอยู่ในเมืองเล็กๆ ชื่อเกสปุตตนิคม เป็นชนเผ่ากาลามะ เมืองนี้ตั้งอยู่บนเส้นทางที่นักบวชหลายสำนักเดินทางผ่านไปมา แต่ละสำนักก็แวะเทศน์ให้ชาวบ้านฟัง

ปัญหาคือ นักบวชแต่ละกลุ่มไม่ได้แค่สอนความเชื่อของตัวเอง แต่มักพูดจาข่มความเชื่อของกลุ่มอื่นไปด้วย บอกว่าของฉันถูก ของคนอื่นผิด

ชาวกาลามะฟังไปเรื่อยๆ ก็เริ่มงง เพราะทุกกลุ่มพูดด้วยความมั่นใจเท่ากันหมด

พอพระพุทธเจ้าเสด็จผ่านมาที่เมืองนี้บ้าง ชาวกาลามะเลยเข้าไปถามตรงๆ ว่าใครพูดจริง ใครพูดเท็จ พวกเขาควรเชื่อใคร

คำตอบที่ได้กลับมา ไม่ใช่การบอกให้เชื่อพระองค์แทน

ท่านบอกว่าความสงสัยของชาวกาลามะเป็นเรื่องที่สมควรสงสัยอยู่แล้ว แล้วท่านก็วางหลักไว้ให้ชุดหนึ่ง เป็นหลักที่บอกว่าอะไรบ้างที่ยังใช้เป็นเหตุผลเชื่อไม่ได้

อย่าเชื่อเพียงเพราะฟังตามกันมา อย่าเชื่อเพียงเพราะทำสืบต่อกันมา อย่าเชื่อเพียงเพราะเป็นข่าวเล่าลือ อย่าเชื่อเพียงเพราะมีบันทึกในตำรา อย่าเชื่อเพียงเพราะเดาเอาเอง อย่าเชื่อเพียงเพราะการอนุมาน อย่าเชื่อเพียงเพราะคิดตรองตามเหตุผลของตัวเอง อย่าเชื่อเพียงเพราะถูกใจ ถูกกับความเห็นของตน อย่าเชื่อเพียงเพราะผู้พูดดูน่าเชื่อถือ อย่าเชื่อเพียงเพราะผู้พูดเป็นครูของเรา

ฟังดูอาจจะแปลก เพราะข้อสุดท้ายนั้นรวมถึงตัวท่านเองด้วย

ท่านไม่ได้บอกว่าอย่าฟังตำรา อย่าฟังครู อย่าฟังเหตุผล ท่านบอกว่าอย่าหยุดอยู่แค่นั้น สิ่งเหล่านี้เป็นแค่ที่มาของคำพูด ไม่ใช่เครื่องวัดว่าคำพูดนั้นจริงหรือไม่จริง

แล้วอะไรล่ะที่ใช้วัดได้

ท่านให้ชาวกาลามะกลับไปดูที่ผล ดูว่าถ้าเชื่อและทำตามสิ่งนั้นแล้ว ในใจเราเกิดโลภมากขึ้นไหม เกิดโกรธมากขึ้นไหม เกิดความหลงมากขึ้นไหม การกระทำนั้นทำร้ายตัวเองหรือคนอื่นไหม คนมีปัญญาตำหนิสิ่งนั้นไหม

เมื่อใดท่านทั้งหลายรู้ด้วยตนเองว่า ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล มีโทษ ผู้รู้ติเตียน ถือปฏิบัติแล้วเป็นไปเพื่อความทุกข์ เมื่อนั้นพึงละธรรมเหล่านั้นเสีย

ตรงนี้แหละที่ทำให้กาลามสูตรต่างจากคำสอนทั่วไป

ท่านไม่ได้บอกให้เชื่อท่านแทนคนอื่น ท่านบอกให้เอาสิ่งที่ได้ยินมาวางไว้ตรงหน้า แล้วเอาชีวิตตัวเองไปทดสอบดู

เคาะเปลือกทุเรียนก่อนควักเงิน

ลองนึกภาพเวลาเราจะซื้อทุเรียน

คนขายจะพูดเก่งแค่ไหนก็ได้ จะบอกว่าลูกนี้หวานแน่ สุกกำลังดี เนื้อเยอะ พูดด้วยน้ำเสียงมั่นใจสุดๆ

แต่คนที่ซื้อทุเรียนเป็น จะไม่เชื่อคำพูดนั้นทั้งหมด

เขาจะก้มลงดูก้านทุเรียน เอามือเคาะเปลือกฟังเสียง บางคนเอาจมูกไปดมตรงรอยแยกของหนาม เขาใช้ประสาทสัมผัสของตัวเองตรวจสอบก่อนจะควักเงินจ่าย

คนขายไม่ได้ผิดที่พูดจาแบบนั้น การโฆษณาของก็เป็นเรื่องปกติ

แต่คนซื้อจะเสียใจทีหลัง ถ้าเชื่อคำโฆษณาอย่างเดียวโดยไม่เคาะเองสักที

คำสอนก็เหมือนกัน คนพูดอาจพูดด้วยความหวังดี พูดด้วยความเชื่อสุดใจของเขาเอง แต่หน้าที่ของเราคือเคาะเปลือกดูด้วยตัวเองก่อนจะรับเข้ามาไว้ในใจ

ไม่ใช่ปฏิเสธทุกลูกที่มีคนเสนอมา และไม่ใช่รับทุกลูกที่มีคนยื่นให้

ทดสอบด้วยตัวเอง ไม่ใช่ด้วยความกลัว

ตอนนี้ลองกลับมาที่เรื่องคลิปเสียงจากแม่

ครั้งต่อไปที่มีใครส่งคำสอนอะไรมาให้ ไม่ว่าจะเป็นคลิปธรรมะ ข้อความจากไลน์ คำของหมอดู หรือแม้แต่คำของครูบาอาจารย์ที่เรานับถือ ลองให้เวลาตัวเองสักคืนหนึ่งก่อนจะเชื่อหรือปฏิเสธทันที ไม่ต้องรีบตัดสินตั้งแต่วินาทีแรกที่ได้ยิน เพราะทั้งความเชื่อทันทีและการปฏิเสธทันทีต่างก็เป็นการตัดสินแบบเดียวกัน คือยังไม่ได้ทดสอบอะไรเลย

ระหว่างที่รอนั้น ลองสังเกตใจตัวเองตอนคิดถึงคำสอนนั้น ถ้าคิดแล้วใจเราเย็นลง อยากเป็นคนที่ดีขึ้น อยากให้อภัยมากขึ้น นั่นเป็นสัญญาณหนึ่ง แต่ถ้าคิดแล้วใจเราร้อนขึ้น อยากตัดสินคนอื่น อยากกลัวจนนอนไม่หลับ อยากเกลียดคนที่ไม่เชื่อเหมือนเรา นั่นก็เป็นสัญญาณเหมือนกัน ไม่ต้องรีบสรุปว่าสัญญาณไหนแปลว่าถูกหรือผิด แค่จดจำไว้ก่อนว่าใจเราตอบสนองแบบไหน

ถ้าคำสอนนั้นเป็นเรื่องที่ลองทำได้จริงในชีวิตประจำวัน เช่นวิธีนั่งสมาธิแบบหนึ่ง หรือการสวดมนต์แบบหนึ่ง ให้ลองทำดูด้วยตัวเองสักเจ็ดวัน ทำเวลาเดิม ทำนานเท่าเดิมทุกวัน แล้วสังเกตว่าจิตใจของเราเปลี่ยนไปยังไงบ้าง ไม่ต้องเชื่อเพราะมีคนบอกว่าวิธีนี้ดี และไม่ต้องปฏิเสธเพราะยังไม่เคยลอง

เวลาคุยกับคนในบ้านที่เชื่อไม่เหมือนเรา อย่างแม่ที่ส่งคลิปมา ไม่จำเป็นต้องเถียงให้ชนะหรือพิสูจน์ว่าใครถูกใครผิด แค่ถามกลับไปเบาๆ ด้วยความอยากรู้จริงๆ ว่าทำไมท่านถึงเชื่อแบบนั้น ฟังคำตอบให้จบ แล้วค่อยบอกมุมของเราไปบ้างว่าเราคิดต่างตรงไหน ไม่ต้องให้ท่านเปลี่ยนใจในคืนนั้น การถามด้วยความอยากรู้ไม่ใช่การไม่เคารพ มันคือการให้เกียรติทั้งคนพูดและตัวเราเอง

และเวลาที่เราเป็นฝ่ายจะไปบอกใครต่อว่าเราเชื่ออะไร ลองสังเกตตัวเองก่อนว่ากำลังพูดเพราะอยากให้เขาเข้าใจ หรือกำลังพูดเพราะอยากให้เขาเชื่อเหมือนเราทุกตัวอักษร ถ้าเป็นแบบหลัง อาจจะต้องถอยกลับมาทบทวนอีกที เพราะแม้แต่พระพุทธเจ้าเองก็ยังบอกให้ชาวกาลามะเอาไปพิสูจน์เอง ไม่ได้บังคับให้เชื่อ

ถ้าจะจำอะไรกลับไปสักอย่าง ลองจำสามอย่างนี้พอ

• ที่มาของคำพูดไม่ได้บอกว่าคำพูดนั้นจริงหรือไม่จริง ไม่ว่าที่มานั้นจะเป็นตำรา ครู หรือคนที่เรารัก
• ให้เวลาตัวเองทดสอบก่อนเชื่อหรือปฏิเสธ สังเกตว่าใจเย็นลงหรือร้อนขึ้น
• ถามด้วยความอยากรู้ ไม่ใช่เพื่อเอาชนะ

ถ้าคืนนี้ยังไม่แน่ใจ

คืนนี้ถ้าแม่ส่งคลิปมาอีก เราอาจจะยังไม่รู้จะตอบว่ายังไง

ไม่เป็นไร ไม่ต้องรีบตอบ

เราแค่ฟังคลิปนั้นด้วยหูสองข้าง ฟังใจตัวเองด้วยอีกข้างหนึ่ง แล้วปล่อยให้เวลาเป็นตัวช่วยเคาะเปลือกดูว่าข้างในเป็นยังไง

ไม่ต้องเชื่อเพราะเป็นแม่ ไม่ต้องปฏิเสธเพราะอยากเป็นคนที่คิดเอง

แค่ลองเคาะดูก่อน