กฎแห่งกรรม: ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว จริงหรือ?

แปดปีที่ดูแลสามีที่ป่วยติดเตียง เราไม่เคยขาดยาสักมื้อ ไม่เคยพลาดนัดหมอสักครั้ง กลางคืนตื่นมาพลิกตัวให้ทุกสองชั่วโมงจนเป็นนิสัย ร้านขายของก็ทำอย่างซื่อ ไม่เคยโกงตาชั่ง ไม่เคยขายของหมดอายุ ทำบุญใส่บาตรทุกเช้าตามที่แม่สอนมาตั้งแต่เด็ก

แล้ววันหนึ่งสามีก็จากไป ร้านที่ทำมากับมือถูกไฟไหม้เพราะสายไฟรั่วจากร้านข้าง ๆ หมอบอกว่าเราเป็นเบาหวานระยะที่ต้องฉีดอินซูลิน

ขณะที่คนขายของข้างบ้าน คนที่ใส่สารกันบูดเกินขนาดจนเคยถูกร้องเรียน คนที่โกงลูกน้องค่าแรงมาหลายปี ตอนนี้ซื้อรถคันใหม่ ลูกก็เรียนจบเมืองนอก สุขภาพก็แข็งแรงดี

คืนนั้นเราถามตัวเองในใจ เสียงเบา ๆ แต่ถามจริงจัง

ทำดีได้ดีจริงหรือเปล่า

ความรู้สึกที่ไม่กล้าพูดออกมาดัง ๆ

ความรู้สึกแบบนี้ไม่ใช่ความโกรธ มันเป็นอะไรที่แปลกกว่านั้น

มันคือความรู้สึกเหมือนถูกโกง เหมือนเราทำตามกติกามาตลอด แต่คนที่ไม่เล่นตามกติกากลับได้รางวัลมากกว่า

หลายคนไม่กล้าพูดความรู้สึกนี้ออกมา เพราะกลัวคนอื่นจะมองว่าเราไม่มีศรัทธา กลัวถูกตำหนิว่าทำบุญแล้วยังบ่น

แต่ความสงสัยแบบนี้ไม่ใช่เรื่องผิด พระพุทธเจ้าเองก็ไม่เคยห้ามให้ตั้งคำถาม ท่านสอนให้ถามด้วยซ้ำ ก่อนจะเชื่ออะไร

สิ่งที่ทำให้เจ็บที่สุดในคืนแบบนี้ ไม่ใช่ความป่วยหรือความจน แต่เป็นความรู้สึกว่าความดีที่เราทำมาทั้งหมด อาจจะไม่มีความหมายอะไรเลย

ถ้าความดีไม่ส่งผล แล้วเราซื่อสัตย์ไปทำไม ถ้าคนโกงยังสบายดี แล้วความซื่อสัตย์ของเรามีค่าอะไร

คำถามนี้วนอยู่ในหัวจนดึก และไม่มีใครตอบให้ฟังได้ในคืนนั้น

บางคนถึงขั้นคิดต่อไปอีกว่า ถ้าอย่างนั้นทำไมยังต้องซื่อสัตย์ต่อไป ในเมื่อความซื่อสัตย์ไม่ได้ป้องกันอะไรเลย ไฟก็ยังไหม้ได้ โรคก็ยังมาได้เหมือนคนอื่น

ความคิดแบบนี้ไม่ได้แปลว่าเราเป็นคนไม่ดี มันแปลว่าเรากำลังเจ็บ และคนที่กำลังเจ็บมักมองเห็นแค่สิ่งที่อยู่ตรงหน้าในตอนนั้น ไม่ใช่ภาพทั้งหมด

ชายหนุ่มที่ถามคำถามเดียวกันเมื่อสองพันกว่าปีก่อน

มีเรื่องเล่าอยู่ในพระไตรปิฎก เรื่องของสุภมาณพ ลูกชายของโตเทยยพราหมณ์

วันหนึ่งเขาเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า แล้วถามตรง ๆ ว่า ทำไมคนเราเกิดมาไม่เหมือนกัน บางคนอายุสั้น บางคนอายุยืน บางคนป่วยกระเสาะกระแสะ บางคนแข็งแรง บางคนจนบางคนรวย บางคนมีปัญญาบางคนโง่เขลา

ทั้งที่เป็นคนเหมือนกัน ทำไมชะตากรรมถึงต่างกันขนาดนี้

พระพุทธเจ้าตอบเขาว่า

สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน มีกรรมเป็นทายาท มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย กรรมย่อมจำแนกสัตว์ให้เลวและประณีตต่างกัน

ท่านไม่ได้บอกว่าทุกอย่างจะเท่ากันเสมอ ท่านบอกว่าความต่างกันนั้นมีเหตุ ไม่ใช่เรื่องบังเอิญและไม่ใช่เรื่องที่ใครกำหนดให้จากภายนอก

ส่วนที่หลายคนมองข้ามไปในคำตอบนี้ คือท่านไม่ได้พูดถึงกรรมแค่ก้อนเดียว ท่านพูดถึงกรรมหลายอย่างที่ทับซ้อนกันอยู่ กรรมที่ทำเมื่อเช้านี้ กรรมที่ทำเมื่อสิบปีก่อน กรรมที่ทำในภพก่อน ทั้งหมดนี้ไม่ได้เข้าคิวรอให้ผลพร้อมกัน

บางกรรมให้ผลเร็ว บางกรรมให้ผลช้ามาก ช้าจนเรามองไม่เห็นเส้นเชื่อมระหว่างเหตุกับผลด้วยตาเปล่า

สิ่งที่คนขายของข้างบ้านได้รับตอนนี้ อาจเป็นผลของกรรมเก่าที่เขาทำไว้ก่อนจะเริ่มโกงลูกน้อง ส่วนกรรมที่เขากำลังทำอยู่วันนี้ ยังไม่ถึงเวลาให้ผล

และสิ่งที่เรากำลังเจอ ก็อาจเป็นผลของกรรมที่ไม่เกี่ยวกับความดีที่เราเพิ่งทำเมื่อวานนี้เลย

พูดง่าย ๆ คือ เราเห็นแค่ตอนหนึ่งของเรื่องที่ยาวมาก ไม่ใช่ทั้งเรื่อง

ครูบาอาจารย์หลายท่านอธิบายเรื่องนี้ต่อว่า กรรมที่คนเราทำมีจังหวะให้ผลไม่เท่ากัน บางอย่างให้ผลเร็ว ทำเช้านี้ได้เห็นผลบ่ายนี้เลยก็มี บางอย่างให้ผลในภพนี้แต่ต้องรอเวลา บางอย่างข้ามไปให้ผลในภพหน้า

ฟังดูซับซ้อน แต่ถ้าเทียบกับชีวิตจริง มันก็ไม่ต่างจากที่เราคุ้นเคยอยู่แล้ว การออกกำลังกายวันนี้ ทำให้เหนื่อยทันทีในบ่ายนี้ แต่ผลที่หัวใจแข็งแรงขึ้นต้องรอเป็นเดือน ส่วนผลที่กระดูกแข็งแรงขึ้นอาจต้องรอเป็นปี

เหตุกับผลไม่เคยหายไปไหน มันแค่เดินทางด้วยความเร็วไม่เท่ากัน

เมล็ดที่หว่านไปแล้วยังไม่ถึงฤดู

ลองนึกภาพชาวนาคนหนึ่ง หว่านเมล็ดข้าวลงนาตอนเช้า

ถ้าเขาไปยืนจ้องดินตอนบ่าย แล้วบ่นว่าทำไมยังไม่มีต้นข้าวขึ้นมาสักต้น เราคงบอกเขาว่ายังเร็วไป ข้าวต้องใช้เวลาเป็นเดือน ต้องมีฝน มีแดด มีดินที่พอเหมาะ

ไม่มีใครโทษว่าเมล็ดนั้นไม่ดี แค่เพราะมันยังไม่ขึ้นในบ่ายวันเดียวกัน

ความดีที่เราทำก็เหมือนเมล็ดพันธุ์ บางเมล็ดงอกเร็ว อย่างใจที่เราสงบลงทันทีหลังให้อภัยใครสักคน บางเมล็ดต้องรอฤดูฝนหลายรอบกว่าจะออกรวง

ส่วนกรรมไม่ดีก็เหมือนกัน คนที่โกงคนอื่นแล้วยังสบายดีอยู่ตอนนี้ ไม่ได้แปลว่าเมล็ดนั้นหายไปไหน มันแค่ยังไม่ถึงฤดูของมัน

เราไม่มีทางรู้ว่าฤดูของใครจะมาถึงเมื่อไหร่ นั่นแหละคือส่วนที่ยากที่สุดของเรื่องนี้ เราอยากให้ทุกอย่างจบภายในหนึ่งฤดูกาลเดียว แต่ธรรมชาติไม่เคยทำงานตามที่เราอยากให้เป็น

ลองนึกถึงต้นมะม่วงที่ปลูกไว้หน้าบ้านอีกภาพหนึ่ง ปีแรกออกใบเขียวสวย ปีที่สองก็ยังไม่มีลูกสักลูก หลายคนถอดใจตัดทิ้งไปตั้งแต่ปีที่สาม ทั้งที่พอถึงปีที่ห้าต้นเดียวกันนั้นอาจออกลูกดกที่สุดในสวน

ความดีบางอย่างของเราก็เหมือนต้นมะม่วงต้นนั้น ยังไม่ออกลูกไม่ได้แปลว่าไม่มีวันออก แค่ยังไม่ถึงปีของมัน

ทำยังไงเมื่อใจเริ่มไม่เชื่อเรื่องกรรม

ตอนที่ความสงสัยแบบนี้เกิดขึ้น สิ่งแรกที่พอทำได้คือไม่ต้องรีบไล่มันออกไป ให้มันอยู่ตรงนั้นก่อน เพราะยิ่งฝืนไม่ให้สงสัย ใจจะยิ่งดื้อ

ลองสังเกตดูว่าเวลาที่เราทำความดีบางอย่าง เช่น ให้อภัยคนที่เคยทำร้ายเรา หรือช่วยคนแปลกหน้าโดยไม่หวังอะไรตอบแทน ใจของเราในวินาทีนั้นเป็นยังไง

ส่วนใหญ่แล้วมันเบา มันโล่ง แม้จะเบาแค่ไม่กี่นาทีก็ตาม นั่นคือผลของกรรมที่ให้ผลทันที ไม่ต้องรอชาติหน้า ไม่ต้องรอผลทางวัตถุ เป็นผลที่เกิดในใจโดยตรง

ลองเทียบกับตอนที่เราโกหกใครสักคนแล้วต้องเดินหลบสายตาเขา ใจตอนนั้นก็หนักขึ้นทันทีเหมือนกัน นี่คือผลที่กรรมให้ทันทีทั้งสองแบบ ก่อนที่ผลทางโลกจะตามมาหรือไม่ตามมาก็ตาม

การฝึกสังเกตแบบนี้ทุกวัน ช่วยให้เราเห็นว่ากรรมไม่ได้ให้ผลแค่ทางเงินทองหรือสุขภาพเท่านั้น มันให้ผลที่ใจก่อนเสมอ และผลตรงนี้ไม่เคยผิดนัด

อีกอย่างที่ทำได้คือ เวลาที่ใจเริ่มเทียบตัวเองกับคนอื่น ลองเปลี่ยนคำถามจาก ทำไมเขาถึงได้ดีกว่าเรา เป็น เราอยากเป็นคนแบบเขาไหม

หลายครั้งพอถามแบบนี้แล้วคำตอบจะชัดขึ้นเอง เพราะสิ่งที่เราอิจฉาไม่ใช่ตัวเขา แต่เป็นบางอย่างที่เขามีอยู่ตอนนี้ ส่วนวิธีที่เขาได้มันมา เราอาจจะไม่อยากเดินตามเลยด้วยซ้ำ

เวลาทำความดีแล้วรู้สึกว่าไม่มีใครเห็น ลองบอกตัวเองสั้น ๆ ว่าอย่างน้อยเราเห็น อย่างน้อยใจของเรารู้ ไม่ต้องรอให้คนอื่นมายืนยันว่าสิ่งที่เราทำมีค่า

ครูบาอาจารย์สายปฏิบัติหลายท่านสอนตรงกันในเรื่องนี้ว่า ทำดีให้ทำไปเถอะ อย่าไปยึดว่าต้องได้อะไรตอบแทนกลับมา เพราะการยึดผลตอบแทนนั่นแหละ ที่ทำให้ใจไม่เป็นสุขในระหว่างที่ผลยังไม่มา

และเมื่อความสงสัยพัดกลับมาอีกในคืนถัดไป ให้รู้ว่านั่นเป็นเรื่องปกติของคนที่กำลังใช้ชีวิตอยู่ในโลกที่มองไม่เห็นเหตุทั้งหมด ไม่ใช่สัญญาณว่าเราศรัทธาน้อยลง

ถ้าจะจับอะไรกลับไปทำต่อ ลองจับสามอย่างนี้พอ

• สังเกตใจตัวเองทันทีหลังทำดีหรือทำไม่ดี นั่นคือผลที่กรรมให้เร็วที่สุด
• เห็นความสำเร็จของคนอื่นแล้วอย่ารีบตัดสิน เพราะเราเห็นแค่ตอนหนึ่งของเรื่องราวเขา
• ทำความดีต่อไปโดยไม่ผูกมันไว้กับผลลัพธ์ที่ต้องมาเร็ว

คืนนี้ยังไม่ต้องหาคำตอบให้จบ

ไม่มีใครตอบได้ว่าฤดูของใครจะมาถึงเมื่อไหร่ แม้แต่คนที่ศึกษาธรรมะมาทั้งชีวิตก็ยังตอบแบบเจาะจงไม่ได้

สิ่งที่พอทำได้คือกลับมาดูมือของเราเอง ดูว่าวันนี้เราหว่านอะไรลงไป ส่วนที่เหลือ ปล่อยให้เป็นหน้าที่ของฤดูกาล

ร้านที่ไหม้ไปแล้วอาจจะไม่กลับมาเหมือนเดิม แต่ใจที่เคยดูแลสามีมาแปดปีโดยไม่บ่นสักคำ ใจดวงนั้นไม่ได้หายไปไหน

มันยังอยู่กับเรา และเป็นของเราคนเดียวจริง ๆ