มงคลชีวิต 38 ข้อ ที่ไม่ใช่เครื่องรางแขวนคอ

วันเปิดร้าน ป้าเอาด้ายสายสิญจน์มาผูกข้อมือให้ทั้งสองข้าง ลุงข้างบ้านหิ้วแมวกวักตัวใหม่มาวางไว้หน้าประตู คนขายเครื่องรางที่ตลาดนัดบอกว่าองค์นี้แหละจะช่วยให้ขายดี เราจ่ายเงินซื้อมาโดยไม่ต่อราคาด้วยซ้ำ

เราทำครบทุกอย่างที่ใครบอกว่าเป็นมงคลแล้ว วันที่เปิดร้านก็เลือกฤกษ์ ทิศทางที่ตั้งเคาน์เตอร์ก็ถามหมอดูมาก่อน

แต่คืนก่อนเปิดร้าน เรานอนไม่หลับ

ในหัวไม่ได้คิดถึงพระเครื่องที่แขวนคอ คิดถึงเงินกู้ที่เอามาลงทุน คิดถึงค่าเช่าที่ต้องจ่ายทุกเดือนไม่ว่าจะขายได้หรือไม่ได้ คิดถึงหน้าคนที่อาจจะเดินผ่านร้านเราไปเฉยๆ โดยไม่แวะ

ด้ายสายสิญจน์ยังผูกอยู่ที่ข้อมือ แน่นดี

แต่ในใจไม่มีอะไรแน่นเลยสักนิด

ความมงคลที่ซื้อไม่ได้

เราถูกสอนกันมาตั้งแต่เด็กว่าความมงคลเป็นเรื่องของฤกษ์ยาม เป็นเรื่องของวัตถุ เป็นเรื่องของพิธี

วันไหนฤกษ์ดีค่อยเซ็นสัญญา สีไหนมงคลค่อยเลือกใส่ เลขทะเบียนรถต้องลงท้ายด้วยเลขนี้ถึงจะปัง

ไม่ได้บอกว่าเรื่องพวกนี้ผิด คนเราอยากมีที่ยึดเวลาที่ชีวิตไม่แน่นอน ก็เป็นเรื่องธรรมดา ใครๆ ก็อยากมีอะไรสักอย่างที่ทำให้รู้สึกว่าตัวเองไม่ได้เดินไปมือเปล่า

แต่ถ้าสังเกตดีๆ จะเห็นว่ายิ่งเราหาความมงคลจากข้างนอกมากเท่าไหร่ ความไม่มั่นคงข้างในกลับไม่ได้ลดลงเลย

เราแขวนพระองค์ที่สองต่อจากองค์แรก เผื่อองค์แรกไม่พอ

เราถามหมอดูอีกคนต่อจากคนแรก เผื่อคนแรกทายไม่ตรง

เราเปลี่ยนตำแหน่งเตียงนอนอีกรอบ เผื่อรอบก่อนวางผิดทิศ

ความกลัวไม่ได้หายไปไหน มันแค่เปลี่ยนที่ซ่อน จากลิ้นชักหนึ่งไปอีกลิ้นชักหนึ่งเท่านั้นเอง

คำถามเดียวกันนี้เคยมีคนถามพระพุทธเจ้า

เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ สมัยพุทธกาลคนก็สงสัยเรื่องนี้กันมาก จนถึงขนาดถกเถียงกันไปทั่วเมืองว่าอะไรกันแน่คือ "มงคล" ที่แท้จริง บ้างว่าเห็นของบางอย่างตอนเช้าคือมงคล บ้างว่าได้ยินเสียงบางเสียงคือมงคล ถกกันอยู่นานหลายวันจนหาข้อสรุปไม่ได้สักที

จนมีผู้หนึ่งไปทูลถามพระพุทธเจ้าโดยตรงว่า อะไรคือมงคลอันสูงสุดของชีวิต คำถามเดียวกับที่เรานอนคิดอยู่ตอนดึกนั่นแหละ เพียงแต่คนละยุคสมัย

พระพุทธเจ้าไม่ได้ตอบด้วยเครื่องรางสักชิ้น ไม่ได้ตอบด้วยฤกษ์ยามสักวัน

ท่านตอบเป็นข้อๆ รวมสามสิบแปดข้อ ไล่ตั้งแต่เรื่องง่ายที่สุดในชีวิตประจำวัน ไปจนถึงเรื่องลึกที่สุดของใจ

ข้อแรกสุดที่ท่านวางไว้ ไม่ใช่เรื่องการทำสมาธิ ไม่ใช่เรื่องการสวดมนต์

แต่เป็นเรื่องว่าเราคบใคร

การไม่คบคนพาล การคบแต่บัณฑิต การบูชาผู้ที่ควรบูชา นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

ฟังดูธรรมดามาก แต่ลองนึกถึงคนรอบตัวเราตอนนี้ดู

คนที่เราใช้เวลาด้วยบ่อยที่สุด กำลังดึงเราไปทางไหน

ถ้าเพื่อนสนิทของเราเป็นคนที่บ่นเรื่องคนอื่นทั้งวัน อีกไม่นานเราก็จะกลายเป็นคนแบบนั้นโดยไม่รู้ตัว ถ้าคนที่เราปรึกษาเรื่องเงินเป็นคนที่ใช้จ่ายเกินตัวตลอดเวลา คำแนะนำที่เราได้ก็จะพาเราไปทางนั้นด้วย

ท่านวางเรื่องนี้ไว้เป็นข้อแรก เพราะสภาพแวดล้อมทางใจของเรา มาจากคนที่เราเลือกอยู่ใกล้ ไม่ใช่จากฤกษ์ที่เราเลือกวันไหน

จากนั้นท่านค่อยๆ ไล่ไป เรื่องการอยู่ในที่ที่เหมาะสม เรื่องการเลี้ยงดูพ่อแม่ เรื่องการดูแลลูกเมีย เรื่องการทำงานที่ไม่เบียดเบียนใคร เรื่องการให้ทาน เรื่องการฟังธรรมตามกาล เรื่องความอดทน เรื่องความถ่อมตน

ไล่มาเรื่อยๆ จนครบสามสิบแปดข้อ ไม่มีข้อไหนพูดถึงวัตถุมงคลเลยสักข้อเดียว

ต้นไม้กับดินที่มันปลูก

ลองนึกถึงต้นไม้สองต้น

ต้นหนึ่งปลูกในดินร่วนซุยที่มีคนพรวนดินรดน้ำสม่ำเสมอ อีกต้นปลูกในดินแข็งกระด้างที่แทบไม่เคยมีน้ำผ่านเลย

ถ้าเราเอาพวงมาลัยดอกไม้สวยๆ ไปแขวนที่กิ่งของต้นที่สอง มันจะยังไม่โต ต่อให้แขวนพวงมาลัยกี่พวงก็ตาม รดน้ำหอมให้กี่ครั้งก็ตาม เพราะปัญหาไม่ได้อยู่ที่กิ่ง

ปัญหาอยู่ที่ดินใต้ต้นซึ่งมองไม่เห็น

มงคลสามสิบแปดข้อที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ ไม่ใช่พวงมาลัยที่เอาไปแขวนให้คนอื่นเห็น แต่เป็นเรื่องของดิน

ใครที่เราอยู่ใกล้ ที่ที่เราอาศัย งานที่เราทำ วิธีที่เราปฏิบัติต่อพ่อแม่ ต่อคนในบ้าน ต่อคนรอบตัว สิ่งเหล่านี้คือดินที่ชีวิตเราหยั่งรากอยู่ทุกวันโดยไม่รู้ตัว

ดินดีต่อให้ไม่มีพวงมาลัยสักพวง ต้นไม้ก็ยังโตได้เอง

ดินแย่ต่อให้แขวนพวงมาลัยจนเต็มกิ่ง ต้นไม้ก็ยังไม่โตอยู่ดี

ถ้าจะเริ่มดูแลดิน เริ่มตรงไหนได้บ้าง

ในสามสิบแปดข้อนั้นมีหลายข้อที่ลึกมาก บางข้อเป็นเรื่องของพระอรหันต์โดยตรง แต่ก็มีหลายข้อที่เราเริ่มได้ตั้งแต่สัปดาห์นี้เลย

ข้อเรื่องคบคนดีเริ่มได้จากการสังเกตตัวเองก่อน ลองนึกดูตอนก่อนนอนสักคืนหนึ่งว่าในหนึ่งสัปดาห์ที่ผ่านมา เราใช้เวลาส่วนใหญ่คุยกับใคร แล้วหลังคุยกับคนนั้นแต่ละครั้ง ใจเรารู้สึกเบาขึ้นหรือหนักขึ้น ไม่ต้องตัดใครออกจากชีวิตทันที แค่รู้ตัวว่าคนไหนดึงใจเราลง แล้วค่อยๆ ลดเวลาที่ให้กับตรงนั้นลงทีละนิดในแต่ละสัปดาห์

ข้อเรื่องเลี้ยงดูพ่อแม่ ท่านวางไว้ตรงกับสมัยนี้อย่างประหลาด เพราะหลายคนดูแลพ่อแม่แก่หรือป่วยอยู่ทุกวันจนเหนื่อยล้า แล้วรู้สึกว่าสิ่งที่ทำอยู่มันธรรมดาเกินไป ไม่มีอะไรน่าภูมิใจ แต่ท่านเรียกเรื่องนี้ว่าเป็นมงคลอันสูงสุดข้อหนึ่งเลยทีเดียว การอุ้มพ่อไปห้องน้ำตอนตีสอง การป้อนข้าวแม่ทีละคำในตอนเที่ยง ไม่ต้องรอให้รู้สึกว่ามันยิ่งใหญ่ก่อน มันเป็นมงคลอยู่แล้วตั้งแต่วินาทีที่ทำ

ข้อเรื่องทำงานไม่เบียดเบียนใคร เอามาใช้ได้กับคนที่กำลังลังเลเรื่องงานตอนนี้พอดี ลองถามตัวเองก่อนตัดสินใจรับงานแต่ละครั้งว่า งานนี้ทำให้ใครเดือดร้อนไหม ถ้าคำตอบคือไม่มีใครเดือดร้อนเลย นั่นเป็นสัญญาณที่ดีกว่าเงินเดือนตัวเลขสวยๆ เสียอีก

ข้อเรื่องฟังธรรมตามกาล ไม่ได้แปลว่าต้องไปวัดทุกวันพระ แค่หาเวลาสักสิบนาทีก่อนนอนในหนึ่งวันที่ไม่ได้ไล่ตามงานหรือไล่ตามมือถือ นั่งเงียบๆ แล้วถามตัวเองว่าวันนี้เราทำอะไรที่ทำให้คนอื่นสบายใจขึ้นบ้างไหม แค่นั้นก็นับว่าได้ฟังธรรมแล้ว เพราะธรรมะไม่ได้อยู่แค่ในคำเทศน์ อยู่ในการหันกลับมาดูใจตัวเองด้วย

ไม่มีข้อไหนต้องทำให้ครบสามสิบแปดข้อพร้อมกันถึงจะนับ ทำได้ข้อไหนก็นับข้อนั้น ดินที่ดีไม่ได้เกิดจากการรดน้ำครั้งเดียวจนท่วม แต่เกิดจากการรดทีละน้อยสม่ำเสมอทุกวัน

ท่านไล่มาถึงข้อสุดท้ายของมงคลสูตร ซึ่งเป็นข้อที่ลึกที่สุดในทั้งหมดสามสิบแปดข้อ

ผู้มีจิตไม่หวั่นไหวเพราะโลกธรรมทั้งหลาย ไม่เศร้าโศก ปราศจากธุลี เกษม นี้เป็นมงคลอันสูงสุด

โลกธรรมในที่นี้หมายถึงเรื่องที่ทุกคนต้องเจอไม่ว่าจะสวดมนต์เก่งแค่ไหน มีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ มีคนสรรเสริญ มีคนนินทา มีสุข มีทุกข์

ท่านไม่ได้บอกว่ามงคลสูงสุดคือการไม่เจอเรื่องพวกนี้เลย เพราะไม่มีใครหนีพ้น ร้านที่เราเปิดอาจจะขายดีเดือนนี้ แล้วซบเซาเดือนหน้า คนที่เรารักอาจจะอยู่กับเราวันนี้ แล้ววันหนึ่งก็ต้องจากไปโดยไม่บอกล่วงหน้า

ท่านบอกว่ามงคลสูงสุดคือใจที่ไม่หวั่นไหวเวลาสิ่งเหล่านั้นมาถึง ไม่ใช่ใจที่ไม่เคยเจออะไรเลย

จากข้อแรกเรื่องคบคนดี มาจบที่ข้อสุดท้ายเรื่องใจไม่หวั่นไหว เหมือนท่านค่อยๆ พาเราเดินจากดินชั้นนอกสุดที่มองเห็นง่าย ลึกเข้าไปถึงรากที่อยู่ลึกที่สุดซึ่งมองไม่เห็นด้วยตา

คืนนี้ด้ายสายสิญจน์ยังอยู่ที่ข้อมือ

ร้านเปิดมาได้พักหนึ่งแล้ว บางเดือนขายดี บางเดือนเงียบจนใจแป้ว

ด้ายสายสิญจน์เส้นนั้นเปื่อยไปตามกาลเวลา หลุดจากข้อมือไปเองเมื่อไหร่ก็จำไม่ได้แล้ว

สิ่งที่ยังอยู่ไม่ใช่เส้นด้าย แต่เป็นคนที่ยังแวะมาช่วยขายของให้ตอนที่เราไม่อยู่ เป็นแม่ที่ยังโทรมาถามทุกเย็นว่ากินข้าวหรือยัง เป็นตัวเราเองที่ตื่นมาทำงานทุกเช้าโดยไม่เบียดเบียนใคร

ไม่รู้เหมือนกันว่านี่คือมงคลข้อไหนในสามสิบแปดข้อนั้น

แต่คืนนี้ ใจเบากว่าคืนก่อนเปิดร้านมาก