แอบนั่งสมาธิในห้องน้ำที่ทำงาน กลัวเพื่อนร่วมงานมองแปลก

เที่ยงตรง ทุกคนในออฟ�ิศทยอยลุกไปกินข้าว มีเราคนเดียวที่นั่งอยู่ที่โต๊ะเดิม กดปิดจอคอมพิวเตอร์ วางมือถือคว่ำ แล้วก็ไม่รู้จะทำยังไงต่อ

อยากหลับตานั่งสักสิบนาที แค่นั้นเอง

แต่พอมองไปรอบตัว โต๊ะข้าง ๆ ยังมีคนกินข้าวอยู่ อีกฝั่งมีคนคุยโทรศัพท์เสียงดัง ประตูห้องประชุมก็เปิดโล่ง ไม่มีมุมไหนที่เราจะหลับตาได้โดยไม่มีใครเห็น

สุดท้ายเราลุกไปนั่งในห้องน้ำ ล็อกประตู นั่งบนฝาชักโครกปิด หลับตา พยายามหายใจช้า ๆ ท่ามกลางเสียงน้ำไหลจากห้องข้าง ๆ

สิบนาทีผ่านไป ใจก็ยังไม่นิ่งเท่าไหร่ แต่อย่างน้อยก็ได้หายใจของตัวเองสักพัก แล้วเราก็เดินออกมาทำหน้าปกติ เหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

กลัวอะไรกันแน่

ลองถามตัวเองดูตรง ๆ ว่ากลัวอะไร

ไม่ได้กลัวว่านั่งสมาธิแล้วจะเป็นอันตราย ไม่ได้กลัวว่าจะทำผิดขั้นตอน

กลัวสายตา

กลัวว่าเพื่อนร่วมงานจะมองว่าเราแปลก กลัวว่าจะมีคนถามว่า "ทำอะไรอยู่" แล้วเราต้องอธิบาย กลัวว่าคำว่า "สมาธิ" จะทำให้คนคิดว่าเราเคร่งเกินไป งมงายเกินไป หรือกำลังมีปัญหาอะไรสักอย่างในชีวิต

บางคนกลัวลึกไปกว่านั้นอีก กลัวว่าถ้าคนอื่นเห็นเรานั่งหลับตาเงียบ ๆ เขาจะเห็นเราแบบที่เราไม่อยากให้ใครเห็น เห็นว่าจริง ๆ แล้วเราเหนื่อย เราไม่ไหว เราต้องพึ่งอะไรบางอย่างเพื่อประคองตัวเองผ่านแต่ละวัน

ที่ทำงานเป็นที่ที่เราต้องสวมบทบาทตลอดเวลา เป็นคนเก่ง เป็นคนที่รับมือได้ทุกอย่าง เป็นคนที่ไม่มีวันอ่อนแอ การนั่งหลับตานิ่ง ๆ กลางวันแบบนั้น มันขัดกับบทบาทที่เราแสดงมาทั้งเช้า

เราเลยเลือกไปแอบทำในที่ที่ไม่มีใครเห็น เหมือนกำลังทำเรื่องผิด ทั้งที่จริง ๆ แล้วเราแค่กำลังหายใจ

น่าแปลกที่เรื่องเดียวกันนี้ ถ้าเป็นการออกไปสูบบุหรี่สิบนาที หรือไปนั่งเล่นมือถือในโรงอาหารสิบนาที ไม่มีใครรู้สึกว่าต้องปิดบัง แต่พอเป็นการนั่งเงียบ ๆ เพื่อดูแลใจตัวเอง กลับกลายเป็นเรื่องที่ต้องหลบ

ตรงนี้แหละที่น่าสังเกต ไม่ใช่ว่าการนั่งสมาธิผิดปกติ แต่เป็นเพราะเรายังไม่คุ้นกับการดูแลใจตัวเองอย่างเปิดเผย เหมือนที่เราคุ้นกับการดูแลร่างกาย

ยืนอยู่ก็รู้ว่ายืน นั่งอยู่ก็รู้ว่านั่ง

ในพระสูตรที่ว่าด้วยการเจริญสติ มีคำสอนตอนหนึ่งที่พูดถึงเรื่องอิริยาบถของเราตรง ๆ

เมื่อยืนอยู่ ก็รู้ชัดว่ากำลังยืนอยู่ เมื่อนั่งอยู่ ก็รู้ชัดว่ากำลังนั่งอยู่ เมื่อเดินอยู่ ก็รู้ชัดว่ากำลังเดินอยู่

ฟังดูธรรมดามาก แทบไม่มีอะไรเลย แต่ถ้าอ่านให้ดี จะเห็นว่าท่านไม่ได้บอกให้เราไปหาที่สงบพิเศษ ไม่ได้บอกให้ไปนั่งในถ้ำ ไม่ได้บอกว่าต้องมีเบาะรองนั่งสีทอง

ท่านพูดถึงอิริยาบถธรรมดาที่สุดของมนุษย์ ยืน เดิน นั่ง นอน ซึ่งเราทำอยู่แล้วทุกวินาที เพียงแต่ปกติเราทำโดยไม่รู้ตัว

นั่นแปลว่าการฝึกสตินั้น ไม่ได้ผูกอยู่กับสถานที่ ไม่ได้ผูกอยู่กับท่าทางพิเศษ ไม่ได้ผูกอยู่กับการมีคนอื่นรับรู้หรือไม่รับรู้ จะนั่งอยู่บนเก้าอี้ทำงาน จะยืนรอกดลิฟต์ จะเดินไปห้องน้ำ ก็ฝึกได้ทั้งนั้น

ท่านพุทธทาสภิกขุเคยพูดเรื่องนี้ไว้ในอีกมุมหนึ่งที่คนไทยจำกันได้มาก ท่านว่า

การทำงานคือการปฏิบัติธรรม

ท่านไม่ได้หมายความว่าให้เลิกนั่งสมาธิแล้วไปทำงานแทน แต่ท่านหมายความว่า การมีสติรู้ตัวอยู่กับสิ่งที่กำลังทำ ไม่ว่าจะเป็นงานหรือการนั่งพัก ก็คือเนื้อแท้เดียวกันของการปฏิบัติ

ถ้าอย่างนั้น การนั่งสิบนาทีตอนพักเที่ยงที่โต๊ะทำงาน ก็ไม่ใช่เรื่องแปลกแยกจากชีวิตการทำงานเลย มันคือส่วนหนึ่งของวันทำงานนั่นเอง ไม่ต่างจากตอนที่เราตั้งใจอ่านอีเมลอย่างมีสติ หรือตั้งใจฟังเพื่อนร่วมงานพูดอย่างมีสติ

สิ่งที่ต่างออกไปมีแค่อย่างเดียว คือตอนนั่งสมาธิ เราตั้งใจฝึกสติกับลมหายใจตัวเองตรง ๆ ไม่ได้ฝึกผ่านงานอื่น

แก้วน้ำที่ถูกเขย่าทั้งเช้า

ลองนึกถึงแก้วน้ำใสใบหนึ่งที่มีตะกอนอยู่ก้นแก้วเล็กน้อย

ถ้าเราเขย่าแก้วนั้นตลอดเวลา ตะกอนจะฟุ้งขึ้นมาปนกับน้ำ น้ำก็จะขุ่น มองทะลุไม่เห็นอะไรชัดเลย

ตอนเช้าของเราก็เหมือนแก้วน้ำที่ถูกเขย่าไม่หยุด อีเมลเด้งเข้ามา สายเรียกเข้า เจ้านายเรียกไปคุยกะทันหัน เพื่อนร่วมงานเดินมาถามงานกลางที่ทำเรื่องอื่นอยู่ ทุกอย่างเขย่าแก้วของเราไปเรื่อย ๆ

พอถึงเที่ยง ตะกอนในใจก็ฟุ้งเต็มที่ น้ำขุ่นจนมองอะไรไม่ค่อยชัด เราตัดสินใจอะไรช้าลง หงุดหงิดง่ายขึ้น รู้สึกเหนื่อยแบบบอกไม่ถูกว่าเหนื่อยเรื่องอะไร

การนั่งสมาธิสิบนาทีไม่ได้ทำให้ตะกอนหายไปจากแก้ว ตะกอนยังอยู่ที่เดิม เพียงแต่พอเราวางแก้วนิ่ง ๆ สักพัก ไม่เขย่ามันอีก ตะกอนก็ค่อย ๆ ตกลงไปนอนก้นแก้วตามเดิม น้ำที่เคยขุ่นก็ค่อย ๆ ใสขึ้นเอง

นี่คือเหตุผลที่สิบนาทีตอนพักเที่ยงสำคัญ ไม่ใช่เพราะมันแก้ปัญหาทั้งหมดของเช้าวันนั้น แต่เพราะมันเป็นช่วงเวลาที่เราหยุดเขย่าแก้วของตัวเองสักครู่ ให้ตะกอนได้พักบ้าง

และแก้วน้ำใบนี้ไม่จำเป็นต้องถูกวางไว้ในที่หรูหราถึงจะใสได้ วางอยู่บนโต๊ะทำงานธรรมดา ๆ ท่ามกลางเสียงคนคุยกันในระยะไกล ก็ใสได้เหมือนกัน ขอแค่ไม่มีใครมาเขย่ามันในช่วงเวลานั้น

สิบนาทีที่ทำได้จริงโดยไม่ต้องหลบใคร

คำถามที่เหลืออยู่คือ แล้วจะนั่งตรงไหนดี ในเมื่อโต๊ะทำงานก็เปิดโล่ง ห้องประชุมก็มีคนจอง จะไปแอบในห้องน้ำทุกวันก็คงไม่ไหว

ข้อแรกที่ลองทำได้คือเปลี่ยนท่าทางที่คนอื่นมองเห็น จากการหลับตานั่งนิ่งชัดเจน มาเป็นการนั่งตัวตรง มือวางบนตัก ก้มหน้าลงเล็กน้อยเหมือนกำลังพักสายตา แล้วค่อยลืมตาครึ่งเดียว มองต่ำลงไปที่โต๊ะ ไม่ต้องหลับตาสนิทก็ได้ ใครเดินผ่านก็จะเห็นแค่คนกำลังพักผ่อนธรรมดา ไม่มีใครสงสัยอะไรเป็นพิเศษ

ข้อต่อมา ลองใช้ลมหายใจเป็นตัวนำแทนการนับหรือท่องคาถาในใจ วางความสนใจไว้ที่ลมหายใจเข้าออกตรงปลายจมูก หายใจเข้ารู้ว่าเข้า หายใจออกรู้ว่าออก ไม่ต้องบังคับให้ยาวหรือลึกเป็นพิเศษ แค่ตามลมหายใจของตัวเองไปเรื่อย ๆ สักสิบนาที ถ้าใจหนีไปคิดเรื่องงานที่ค้างอยู่ ก็แค่รู้ว่าหนีไปแล้ว แล้วพากลับมาที่ลมหายใจใหม่ ไม่ต้องโทษตัวเองว่าทำไมใจไม่นิ่ง

ถ้าโต๊ะทำงานยังรู้สึกเปิดเผยเกินไป ลองมองหามุมเงียบที่ไม่ใช่ห้องน้ำ อย่างบันไดหนีไฟที่คนไม่ค่อยเดินผ่านช่วงเที่ยง หรือม้านั่งริมทางเดินที่หันหลังให้คนพลุกพล่าน หรือแม้แต่ในรถของตัวเองถ้าจอดอยู่ที่ทำงาน มุมแบบนี้ให้ความเป็นส่วนตัวพอสมควรโดยไม่ต้องรู้สึกผิดเหมือนไปแอบทำเรื่องอะไร

อีกอย่างที่ช่วยได้มากคือการเลือกเวลาให้เนียนไปกับกิจวัตร แทนที่จะแยกเวลานั่งสมาธิออกจากเวลากินข้าวชัดเจน ลองกินข้าวให้เสร็จเร็วขึ้นสักสิบนาที แล้วถือว่าสิบนาทีที่เหลือคือ "เวลาพักหลังอาหาร" เหมือนที่คนอื่นเอาไปนอนพักหรือเล่นมือถือ ไม่มีใครรู้หรอกว่าสิบนาทีนั้นเรากำลังนั่งอยู่กับลมหายใจ

และถ้าวันไหนมีเพื่อนร่วมงานถามขึ้นมาจริง ๆ ว่ากำลังทำอะไร ก็ไม่ต้องอธิบายยาว ตอบตรง ๆ สั้น ๆ ว่ากำลังพักสายตาสักครู่ก็พอ ไม่จำเป็นต้องปกป้องหรือแก้ตัว เพราะการพักใจไม่ใช่เรื่องที่ต้องขอโทษใคร

ถ้าจะจำอะไรกลับไปสักอย่าง ลองจำสามอย่างนี้พอ

• ไม่ต้องหลับตาสนิทหรือหาที่ลับ นั่งตัวตรงก้มหน้าเล็กน้อย ลืมตาครึ่งเดียวก็ฝึกสติได้
• ใจหนีไปคิดเรื่องงานระหว่างนั่ง ไม่ใช่ความล้มเหลว แค่รู้แล้วพากลับมาที่ลมหายใจ
• ถ้ามีคนถาม ตอบสั้น ๆ ว่ากำลังพักสายตา ไม่ต้องอธิบายหรือแก้ตัว

กลับไปนั่งที่โต๊ะเดิม

พรุ่งนี้เที่ยง อาจจะยังไม่กล้านั่งหลับตาตรงโต๊ะทำงานเหมือนเดิม นั่นก็ไม่เป็นไร

ความกล้าแบบนี้ไม่ได้มาในวันเดียว มันค่อย ๆ มาทีละนิด เหมือนตะกอนที่ค่อย ๆ ตกลงก้นแก้ว ไม่ใช่หายไปในพริบตา

วันไหนที่ยังต้องไปนั่งในมุมเงียบคนเดียว ก็ไปเถอะ ไม่ใช่เรื่องผิดอะไร สิ่งที่สำคัญกว่าคือได้หายใจของตัวเองสักสิบนาที ไม่ว่าจะนั่งอยู่ตรงไหนก็ตาม

ส่วนสายตาของคนอื่นที่เรากลัวนักหนา ลองสังเกตดูดี ๆ วันหนึ่ง เขาอาจจะไม่ได้มองเราแปลกอย่างที่คิดเลยก็ได้ เพราะเขาก็มัวยุ่งอยู่กับแก้วน้ำขุ่น ๆ ของตัวเองเหมือนกัน