เวทนา 3: รู้ทันใจตอนโดนคอมเมนต์แรงในโซเชียล

คืนวันเสาร์ เรานั่งพิงหัวเตียง มือถือค้างอยู่ที่หน้าโพสต์ของตัวเอง

บ่ายวันนี้เราอบเค้กให้ลูกคนเล็กกินวันเกิด ตัวเค้กเบี้ยวไปข้างหนึ่งเพราะเตาอบที่บ้านไฟไม่สม่ำเสมอ แต่เราภูมิใจ เพราะตีแป้งเอง บีบครีมเอง ไม่ได้ซื้อ

โพสต์ไปสิบนาที มีคนกดถูกใจสิบกว่าคน มีคนมาชมว่าน่ารัก แล้วก็มีคอมเมนต์หนึ่งโผล่ขึ้นมาจากคนที่เราไม่เคยรู้จักมาก่อน เขียนสั้น ๆ ว่า "เค้กแบบนี้ยังกล้าโพสต์"

แค่นั้นแหละ หน้าอกเราวูบขึ้นมาทันที

นิ้วเรากดปิดแอป แล้วก็เปิดใหม่อีกรอบ อ่านประโยคเดิมซ้ำ อ่านอีกรอบ อ่านอีกรอบ ทั้งที่ตัวหนังสือมีอยู่แค่บรรทัดเดียว ไม่ได้เปลี่ยนไปไหนเลย

นิ้วที่กดรีเฟรชซ้ำแล้วซ้ำเล่า

คำชมสิบกว่าคนตอนนี้จำได้ลาง ๆ

คำเดียวที่จำได้แม่นทุกตัวอักษร คือคำของคนที่เราไม่รู้จัก

เรากดเข้าไปดูโปรไฟล์เขา อยากรู้ว่าเป็นใคร รูปโปรไฟล์เป็นการ์ตูน ไม่มีเพื่อนร่วมกันสักคน ไม่เคยเห็นชื่อนี้ในชีวิตจริงมาก่อน แต่คำ ๆ นั้นกลับหนักพอจะทำให้มือที่เพิ่งอบเค้กด้วยความสุขเมื่อบ่ายนี้ เริ่มสั่นตอนสี่ทุ่ม

ในหัวเราเริ่มเรียบเรียงคำตอบ ประโยคแรกลบทิ้ง ประโยคที่สองแรงไป ประโยคที่สามอ่านดูดีแล้วแต่ยังไม่พิมพ์ เพราะกลัวคนอื่นมาเห็นแล้วทะเลาะกันต่อ

เราปิดแอปอีกรอบ นอนหลับตา แล้วก็ลืมตาเปิดมาเช็คอีก ทำแบบนี้อยู่หลายรอบ ทั้งที่รู้อยู่แก่ใจว่ายิ่งเช็คยิ่งไม่หาย

ที่แปลกคือ เค้กก้อนนั้นเราอบด้วยมือของเราเอง เรารู้ดีว่ามันอร่อย ลูกกินไปสามชิ้นตอนเย็น แต่พอมีคนแปลกหน้าคนหนึ่งพิมพ์มาสิบคำ ความภูมิใจทั้งบ่ายกลับเหมือนถูกลบไปเกือบหมด

ลองเทียบดูกับตอนเจอคนแบบนี้ในชีวิตจริง ถ้ามีคนแปลกหน้าเดินเข้ามาว่าเราแรง ๆ กลางตลาด เราคงเดินหนีได้ทันที ไม่ต้องเจอหน้าเขาอีกเลยทั้งชีวิต แต่คอมเมนต์บนจอมันไม่ได้จบแบบนั้น มันค้างอยู่ตรงนั้น พร้อมให้เรากลับมาเจอซ้ำได้ทุกครั้งที่เผลอกดเข้าไปดู เหมือนเก็บคนที่ว่าเราไว้ในกระเป๋าเสื้อ แล้วหยิบขึ้นมาฟังเสียงเขาซ้ำเองทุกครึ่งชั่วโมง

ระหว่างนั้นหัวเราก็เริ่มแต่งเรื่องต่อ เขาคงเป็นคนขี้อิจฉา เขาคงเป็นคนไม่มีความสุขในชีวิตตัวเอง เขาคงชอบว่าคนอื่นเป็นประจำ เราไม่รู้อะไรเกี่ยวกับเขาเลยสักอย่าง แต่ในหัวเรากลับปั้นภาพเขาขึ้นมาเป็นตัวเป็นตนละเอียดยิบ ยิ่งปั้นเท่าไหร่ ความไม่ชอบใจก็ยิ่งมีเชื้อให้ลุกต่อเท่านั้น

สามวินาทีที่เกิดขึ้นก่อนที่เราจะทุกข์

ลองสังเกตดูดี ๆ ระหว่างตาเรากวาดผ่านคอมเมนต์นั้น กับตอนที่เราเริ่มเถียงกับเขาในหัว มีช่วงหนึ่งคั่นอยู่ตรงกลาง

ช่วงนั้นสั้นมาก สั้นจนเรามักมองข้ามไป มันคือตอนที่ตัวหนังสือกระทบตาเรา แล้วเกิดความรู้สึกบางอย่างพลุ่งขึ้นมาในอก ก่อนที่หัวจะเริ่มคิดเป็นประโยคด้วยซ้ำ

ในทางธรรม ท่านเรียกความรู้สึกที่พลุ่งขึ้นตรงนั้นว่า "เวทนา" แปลง่าย ๆ ว่าการเสวยอารมณ์ คือสิ่งที่ใจรับรู้ทันทีที่มีอะไรมากระทบ ไม่ว่าจะกระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือใจ

เวทนามีอยู่แค่สามแบบ แบบที่ชอบใจ แบบที่ไม่ชอบใจ และแบบที่เฉย ๆ ไม่ชอบไม่ชัง คำชมสิบกว่าคนเมื่อกี้คือแบบชอบใจ ผ่านไปเร็วเพราะเราไม่ค่อยได้เก็บของที่ชอบใจไว้นาน ส่วนคำว่า "เค้กแบบนี้ยังกล้าโพสต์" คือแบบไม่ชอบใจ และนี่คือแบบที่ใจเรามักเก็บไว้แน่นที่สุด

ตรงนี้มีเรื่องเล่าเก่าแก่เรื่องหนึ่งที่ยังใช้ได้ดีกับจอมือถือของเราทุกวันนี้ พระพุทธเจ้าเคยเปรียบไว้ว่า คนธรรมดาที่ยังไม่ได้ฝึกใจ เมื่อเจอความรู้สึกเจ็บปวดเข้า มักเศร้าโศกคร่ำครวญซ้ำแล้วซ้ำเล่า เหมือนถูกยิงด้วยลูกศรสองดอกซ้อนกัน ส่วนผู้ที่ฝึกใจมาดี เมื่อเจอความรู้สึกเจ็บปวดแบบเดียวกัน จะเจ็บเท่าที่เจ็บจริงเพียงครั้งเดียว เหมือนถูกยิงด้วยลูกศรดอกเดียว

ลูกศรดอกแรกคือคอมเมนต์นั้นเอง ดอกนี้เราเลือกไม่ได้ ใครจะพิมพ์อะไรมา เราห้ามเขาไม่ได้จริง ๆ

ลูกศรดอกที่สองคือทุกอย่างที่ตามมาหลังจากนั้น การเปิดปิดแอปสิบรอบ การนึกคำตอบโต้ในหัวยี่สิบแบบ การนอนไม่หลับจนตีหนึ่ง ดอกนี้ไม่มีใครยิงมา เรายิงใส่ตัวเองทั้งหมด

สิ่งที่ยิงลูกศรดอกที่สองออกไปซ้ำ ๆ คือความอยากอย่างหนึ่งที่แอบซ่อนอยู่ ความอยากให้เขากลับมาลบคอมเมนต์ ความอยากพิมพ์ตอบให้เขาเจ็บบ้าง ความอยากให้คนอื่นที่เห็นคอมเมนต์นั้นรู้ว่าเราไม่ได้เป็นแบบที่เขาว่า ความอยากพวกนี้ผลักให้เราเปิดแอปซ้ำ ทั้งที่รู้อยู่ว่าเปิดไปก็เจอประโยคเดิม

พระพุทธเจ้าตรัสไว้ในธรรมบทว่า

ใจเป็นใหญ่ ใจเป็นประธาน ทุกสิ่งสำเร็จด้วยใจ ถ้าพูดหรือทำด้วยใจที่ไม่บริสุทธิ์ ทุกข์ย่อมติดตามไป เหมือนล้อเกวียนหมุนตามรอยเท้าโค

ล้อเกวียนไม่ได้เกิดเองลอย ๆ มันหมุนตามรอยที่วัวเดินนำไปก่อน เช่นเดียวกัน ความทุกข์ที่ตามมาทั้งคืนไม่ได้เกิดเองลอย ๆ มันหมุนตามใจที่เรายังไม่รู้ทันตั้งแต่วินาทีแรกที่ความรู้สึกไม่ชอบใจพลุ่งขึ้นมา

ก้อนหินที่ตกลงในโอ่งน้ำหน้าบ้าน

ลองนึกถึงโอ่งน้ำใบใหญ่ที่ตั้งอยู่หน้าบ้าน น้ำในโอ่งนิ่งสนิท มองเห็นเงาต้นไม้สะท้อนอยู่

มีคนเดินผ่านมาแล้วโยนก้อนหินลงไปในโอ่งหนึ่งก้อน น้ำกระเพื่อมเป็นวงแผ่ออกไป นั่นเป็นเรื่องธรรมดา หินตกน้ำ น้ำต้องกระเพื่อม ห้ามไม่ได้

ทีนี้ลองดูสองแบบ

แบบแรก หินตกไปแล้ว เราปล่อยน้ำไว้เฉย ๆ ไม่เอามือลงไปกวนต่อ ไม่นานวงคลื่นก็แผ่จางลงเอง น้ำกลับมานิ่งเหมือนเดิม อาจจะใช้เวลาสักพัก แต่มันนิ่งได้เองจริง ๆ

แบบที่สอง หินตกไปแล้ว เรากลับเอามือทั้งสองข้างลงไปกวนน้ำต่อ กวนแรงขึ้นเรื่อย ๆ พลิกก้อนหินขึ้นมาดูซ้ำ โยนกลับลงไปใหม่ แล้วก็บ่นว่าทำไมน้ำในโอ่งนี้ไม่ยอมนิ่งสักที

คอมเมนต์ที่ทำให้ใจกระเพื่อมก็เหมือนก้อนหินก้อนนั้น ส่วนการเปิดแอปมาอ่านซ้ำสิบรอบ การนึกประโยคเถียงในหัว การเก็บไปคิดจนดึก คือมือของเราเองที่ลงไปกวนน้ำต่อ

เวทนาที่พลุ่งขึ้นตอนแรกไม่ใช่ปัญหา มันเป็นแค่วงคลื่นแรกที่หินกระทบผิวน้ำ ปัญหาอยู่ที่เรามักไม่รู้ตัวว่ามือของเรากำลังลงไปกวนต่อ

เอาไปใช้ตอนนิ้วสั่นอยากพิมพ์ตอบ

พอเห็นคอมเมนต์ที่แสลงใจ ก่อนจะแตะจอเพื่อพิมพ์อะไรกลับไป ลองวางมือข้างหนึ่งไว้ที่หน้าอกสักครู่ แล้วหายใจเข้าออกช้า ๆ สักห้าครั้ง ไม่ต้องหายใจให้ลึกเป็นพิเศษ แค่รู้ว่าตอนนี้กำลังหายใจเข้า ตอนนี้กำลังหายใจออก ห้าครั้งนี้ไม่ได้ทำให้ความไม่ชอบใจหายไป แต่มันคั่นระหว่างวงคลื่นแรกกับมือที่กำลังจะลงไปกวนต่อ

ระหว่างหายใจอยู่นั้น ลองบอกกับตัวเองเงียบ ๆ ว่า ตอนนี้เรากำลังรู้สึกไม่ชอบใจอยู่ แค่บอกตรง ๆ แบบนี้ ไม่ต้องอธิบายเพิ่ม ไม่ต้องหาเหตุผล การเรียกชื่อความรู้สึกตรง ๆ แบบนี้ทำให้มันมีขนาดเท่าที่มันเป็นจริง ไม่ใหญ่ขึ้นเพราะเราไปแต่งเติม

ถ้ายังอยากพิมพ์ตอบอยู่ ให้วางโทรศัพท์ลงก่อน ไปล้างหน้า หรือไปรินน้ำมาดื่มสักแก้ว ให้เวลาผ่านไปอย่างน้อยสิบนาทีก่อนจะกลับมาที่แอปอีกครั้ง สิบนาทีนี้ไม่ยาวพอจะแก้ปัญหาอะไรได้ แต่ยาวพอให้มือที่กำลังจะกวนน้ำหยุดชั่วคราว หลายครั้งพอกลับมาอ่านซ้ำหลังสิบนาที ประโยคที่เมื่อกี้อยากพิมพ์กลับดูไม่จำเป็นแล้วด้วยซ้ำ

อีกอย่างที่ช่วยได้คือจำกัดจำนวนรอบที่เข้าไปเปิดดูคอมเมนต์ในโพสต์เดียวกัน เช่น ตั้งใจว่าจะดูแค่ตอนเช้ากับตอนเย็น ไม่ใช่ทุกครั้งที่นึกขึ้นได้ระหว่างวัน เพราะทุกรอบที่เปิดเข้าไปดู คือการเอามือลงไปกวนน้ำอีกครั้งหนึ่ง แม้จะไม่ได้พิมพ์อะไรตอบกลับก็ตาม

หากยังรู้สึกว่าคำนั้นตามหลอกหลอนอยู่ในหัวไม่เลิก ลองหยิบกระดาษมาเขียนคำพูดของเขาลงไปตามตัวอักษรจริง ๆ ไม่เติมสีหน้า ไม่เติมน้ำเสียง ไม่เติมเจตนาที่เราคิดเอาเอง เขียนแค่ตัวหนังสือที่เห็นบนจอ พอเขียนเสร็จแล้วลองอ่านซ้ำ หลายครั้งจะพบว่าประโยคจริง ๆ สั้นและว่างเปล่ากว่าที่ใจเราแบกไว้มาก ส่วนภาพคนขี้อิจฉาที่เราปั้นขึ้นมาทั้งหมดนั้น ไม่มีอยู่บนกระดาษแผ่นนี้เลยสักตัวอักษร

หลักที่ท่านสอนไว้ในการเจริญสติ ให้เราหมั่นสังเกตอยู่สี่เรื่องเป็นประจำ คือรู้ทันกาย รู้ทันความรู้สึก รู้ทันสภาพใจ และรู้ทันสิ่งที่ผุดขึ้นในความคิด ตอนที่นิ้วสั่นอยากพิมพ์ตอบคอมเมนต์แรง ๆ นั้น ครบทั้งสี่เรื่องเลยในเวลาเดียวกัน กายที่หน้าอกวูบและมือเย็น ความรู้สึกไม่ชอบใจที่พลุ่งขึ้น สภาพใจที่ร้อนรนอยากเอาคืน และความคิดปรุงแต่งเป็นประโยคเถียงที่ยังไม่ทันพิมพ์ออกไป การรู้ทันแค่ข้อใดข้อหนึ่งในสี่ข้อนี้ ก็พอทำให้มือที่กำลังจะกวนน้ำหยุดชะงักได้แล้ว

ถ้าจะจำอะไรกลับไปสักอย่าง ลองจำสามอย่างนี้พอ

• คอมเมนต์ของเขาคือหินก้อนเดียวที่ตกลงไป ส่วนที่กระเพื่อมต่ออีกสิบรอบเป็นมือของเราเองที่ลงไปกวน
• ก่อนพิมพ์ตอบ ให้วางมือที่หน้าอกแล้วหายใจช้า ๆ สักห้าครั้งก่อนเสมอ
• ถ้ายังอยากตอบอยู่ ให้วางโทรศัพท์ลงอย่างน้อยสิบนาทีก่อนกลับมาอ่านอีกที

ปิดหน้าจอแล้วใจยังไม่นิ่งก็ได้

คืนนี้ถ้าปิดแอปแล้วใจยังไม่นิ่งสนิท ก็ไม่เป็นไร

น้ำในโอ่งที่เพิ่งถูกหินกระทบ ไม่ได้นิ่งทันทีที่เราหยุดมือ มันยังกระเพื่อมอยู่บ้างตามธรรมชาติของมัน แค่เราไม่ได้ลงไปกวนต่อ ก็ถือว่าคืนนี้ทำได้มากพอแล้ว

เค้กก้อนนั้นลูกกินไปสามชิ้นตั้งแต่เย็น รสชาติของมันไม่ได้เปลี่ยนไปเพราะคนแปลกหน้าคนหนึ่งพิมพ์อะไรมาสิบคำ

พรุ่งนี้เปิดแอปอีกที คอมเมนต์นั้นอาจยังอยู่ตรงนั้นเหมือนเดิม แต่มืออาจไม่รีบลงไปกวนน้ำเหมือนเมื่อคืนนี้อีกแล้ว